IQ < 70 ve uyumsal davranışlarda yetersizliktir. Her iki kriterin bir arada bulunması zorunludur.
Hafif, Orta, Ağır, Çok Ağır şeklinde dört düzeyde sınıflandırılır.
ZY'nin eğitsel sınıflandırması: Eğitilebilir ve Öğretilebilir olarak ikiye ayrılır.
Trizomi 21 kromozom anomalisidir. 21. kromozomdan fazladan bir tane bulunur.
Önlenebilir bir ZY nedenidir. Erken tanı ve diyet tedavisiyle engel önlenebilir.
Otizm; sosyal etkileşim ve iletişimde sınırlılık ile tekrarlayıcı davranışlarla karakterize nörogelişimsel bir bozukluktur.
Göz kontağı kurmama ve ortak dikkat eksikliği en belirgin erken dönem belirtilerindendir.
Sallama, el çırpma gibi tekrarlayıcı davranışlar otizmde sıkça görülür.
Duyulan kelimelerin aynen tekrar edilmesi; anlıksal (hemen sonra) veya gecikmeli olabilir.
Otizmli bireylerde rutinlere aşırı bağlılık; değişikliklere karşı yoğun tepki gösterilmesi.
Otizmde temel eksiklik: Başkalarının niyetlerini, düşüncelerini anlayamama (Theory of Mind güçlüğü).
Parçadan bütüne gidememe sorunu; detaylara takılıp büyük resmi görememe.
Planlama ve organizasyon güçlüğü; otizmde ve DEHB'de sık görülür.
Resim değiş-tokuşuna dayalı iletişim sistemi; sözel dil kullanamayan otizmli bireyler için ADİ yöntemi.
Sosyal durumları açıklayan kısa metinler; otizmli bireylere sosyal becerileri kazandırmak için kullanılır.
18–24 ay arası kritik dönem taraması; erken müdahale için belirleyicidir.
Belirli bir alanda üstün yetenek (örn. müzik, hafıza) gösterme durumu — özellikle otizmle birlikte.
Problem davranışın nedenini belirleme yöntemi; en yüksek kanıt düzeyine sahip işlevsel değerlendirmedir.
Bağımsızlığı artıran görsel ipuçları; gün içi aktiviteleri resim/sembolle gösteren çizelgeler.
En az kısıtlayıcı eğitim ortamı ilkesi; özel gereksinimli öğrencinin genel eğitim sınıfında akranlarıyla eğitim alması.
Normal IQ'ya rağmen akademik başarısızlık; zeka ile başarı arasında belirgin bir tutarsızlık vardır.
Okuma ve kod çözme güçlüğüdür; temelinde fonolojik farkındalık eksikliği yatar.
Yazılı anlatım ve motor koordinasyon güçlüğü; el yazısı ve yazma süreci etkilenir.
Matematiksel işlem ve mantık yürütme güçlüğü; sayı hissi (number sense) zayıftır.
Öğrenme güçlüğünde en temel eksikliktir; sesleri ayırt etme, birleştirme ve bölme becerisi.
Renzulli'nin Üçlü Halka Kuramı: Üstün yetenek = Yüksek yetenek + Yaratıcılık + Motivasyon.
Sınıf atlatma veya erken başlama; üstün yetenekli öğrenciler için uygulanan hızlandırma stratejisi.
Müfredatı derinleştirme çalışmaları; üstün yetenekli öğrenci sınıf seviyesini korur, içerik genişler.
Benzer yetenekteki çocukların bir araya getirilmesi; homojen gruplama stratejisi.
Uzman rehberliğinde çalışma yapma; üstün yetenekli öğrencinin alanındaki bir uzmanla çalışması.
Bilişsel ve fiziksel gelişimin farklı hızda ilerlemesi; üstün yeteneklilerde sık görülür.
Özgün ve akıcı fikir üretme kapasitesi; Renzulli'nin üçlü halkasının bir bileşeni.
Desibel (dB) birimiyle ölçülür. 0–25 dB normal, 90 dB+ çok ağır işitme kaybı.
Sesin inceliği ve kalınlığı; Hertz (Hz) birimiyle ifade edilir.
Dış veya orta kulak hasarından kaynaklanan işitme kaybı; genellikle tedavi edilebilir.
İç kulak veya sinir hasarı; kalıcıdır, tedavi edilemez, cihaz/implant ile desteklenir.
Sesi sinirsel uyarıya dönüştüren elektronik cihaz; erken yaşta uygulandığında dil gelişimine katkısı büyük.
Görsel ve el hareketlerine dayalı dildir; tam ve bağımsız bir dil sistemi olarak kabul edilir.
Hem sözel hem işaret dilinin birlikte kullanıldığı yaklaşım; tüm iletişim kanalları açık tutulur.
İşitme eşiğini belirleyen standart odyolojik test; her frekans için ayrı eşik belirlenir.
Görsel ipuçlarından anlam çıkarma; işitme kaybı olan bireylerin kullandığı destekleyici iletişim yöntemi.
Snellen tablosu ile ölçülür; yasal körlük sınırı 20/200 veya daha az görme gücüdür.
20/200 veya daha az görme gücü; yasal ve eğitsel hizmetlerden yararlanma sınırı.
Kabartma yazılı okuma–yazma sistemi; görme yetersizliği olan bireyler için standart okuryazarlık aracı.
Bağımsız hareket becerisi kazandırmak için beyaz baston kullanımı ve oryantasyon mobilitesi eğitimi.
Optik araçlarla görmeyi kullanabilen birey; büyüteç, büyük punto materyaller kullanılır.
Bireyin çevrede nerede olduğunu bilmesi; görme yetersizliğinde temel bağımsızlık becerisi.
Az görenler için materyal uyarlaması; büyük punto, yüksek kontrast ve geniş satır aralığı kullanılır.
Kabartma harita ve grafikler; görme yetersizliği olan bireylerin dokunarak bilgi edinmesini sağlar.
Bazı görme yetersizliklerinde ışığa aşırı duyarlılık; çevresel ışık düzenlemesi gerektirir.
0–3 yaş kritik gelişim dönemidir; erken müdahale beyin plastisite döneminde en yüksek etkiyi gösterir.
Gözlenebilir ve ölçülebilir davranışları inceler; performans verileri ile öğretimi yönlendirir.
Davranışın sıklığını artıran sonuç; olumlu (ekleme) ve olumsuz (çıkarma) pekiştirme olarak ikiye ayrılır.
Ortama sevileni bir uyaran ekleme; davranış frekansı artar.
Ortamdan itici bir uyaran çekme; davranış frekansı artar (ceza değildir!).
Pekiştirilmeyen davranışın azalmasıdır; başlangıçta sönme patlaması (geçici artış) görülebilir.
Davranışın sıklığını azaltan işlemdir; olumlu ceza (ekleme) ve olumsuz ceza (çıkarma) olarak ikiye ayrılır.
Çocuğun doğru tepki vermesini kolaylaştıran yardım; fiziksel, sözel, model, işaret, görsel olarak türlere ayrılır.
Hedef davranışa yakın tepkileri ödüllendirme; adım adım hedef davranışa yaklaşılır.
Karmaşık becerilerin basamaklara ayrılması; ileriye, geriye veya tüm görev sunumu şeklinde uygulanır.
Hedef davranışı pekiştirip diğerlerini sönmeye bırakma; DRA, DRI, DRO, DRL türleri vardır.
Öğrenciye özel hazırlanan yazılı eğitim planı; tanısı olan tüm öğrenciler için zorunludur.
Müdür, öğretmen, aile ve rehber öğretmenden oluşur; veli birimin doğal üyesidir.
Çocuğun mevcut eğitsel seviyesi; BEP'in başlangıç noktası — neyi yapıp neyi yapamadığı.
Bir yıl sonunda beklenen beceri; gözlenebilir, ölçülebilir ve ulaşılabilir olmalıdır.
UDH'ye giden alt basamaklar; spesifik, ölçülebilir, ulaşılabilir performans ifadeleri içerir.
Başarı seviyesini gösteren değer; genellikle %80 başarı ölçüt olarak belirlenir.
Bireyselleştirilmiş Öğretim Planı; BEP hedeflerinin nasıl öğretileceğini gösteren ders bazlı günlük plandır.
Problem davranışın işlevini bulma; en yüksek kanıt düzeyine sahip yöntem işlevsel analizdir.
Öncül–Davranış–Sonuç kaydı; betimsel değerlendirme yöntemidir.
Davranışın ne kadar sürdüğünü ölçer; başlangıç ve bitiş zamanı kaydedilir.
Doğal ortamlarda etkileşim başlatma; çocuğun ilgisini fırsat bilerek öğretim yapılır.
Öğrenilen becerinin farklı ortamlarda sergilenmesi; uyaran ve tepki genellemesi olarak ikiye ayrılır.
Öğretim bittikten sonra becerinin devam etmesi; uzun dönemli kazanımın göstergesidir.
Çocuğun ilgisi takip edilerek yapılan öğretim; günlük rutin ve aktivitelere gömülü uygulama.
Hastanelerde hekimlerce yapılır; eğitsel yerleştirme için tek başına yeterli değildir.
RAM'larda uzmanlarca yapılır; öğrencinin eğitim ihtiyacını ve yerleştirme kararını belirler.
Çocuğu yaşıtlarıyla kıyaslar; standartlaştırılmış testler bu kategoridedir.
Çocuğun hedefteki yerini ölçer; BEP hazırlamada en sık kullanılan değerlendirme türü.
Süreç temelli ürün dosyasıdır; öğrencinin zaman içindeki gelişimini somut ürünlerle gösterir.
Çevresel faktörlerin incelenmesi; Bronfenbrenner modelini temel alan bütüncül yaklaşım.
Okul programına göre ölçüm; öğretilen içerikle değerlendirme içeriği eşleştirilir (CBA).
Rehberlik ve Araştırma Merkezi; eğitsel değerlendirme ve tanılama yaparak yerleştirme kararı verir.
Yerleştirme kararı Özel Eğitim Kurulundadır; tüm üyelerin imzasıyla yürürlüğe girer.
Özel eğitim hizmetlerini düzenleyen temel kanun; BEP zorunluluğu, yerleştirme ilkeleri bu KHK'da yer alır.
Tam zamanlı veya yarı zamanlıdır; en az kısıtlayıcı ortam ilkesi gereği öncelikli tercihtir.
Kaynaştırma öğrencilerine ek destek verilen ortam; haftalık ders saatinin en fazla %40'ı kadar kullanılabilir.
Okula gelemeyen çocuklar için hizmet; gezici öğretmen veya uzaktan eğitim yoluyla sağlanır.
Uzun süreli yatan çocuklar için hastane bünyesinde verilen eğitim hizmeti.
Fonoloji, Morfoloji, Semantik, Sentaks, Pragmatik — dilin beş temel bileşeni.
Konuşulanı anlama becerisidir; söylenen yönerge ve soruların çözümlenmesi.
Duygu ve düşünceleri dile getirmedir; sözel, yazılı veya işaret yoluyla ifade.
Dil gelişiminin yaşa göre yavaş olması; normal sırayı izler ancak gecikmeli ilerler.
Seslerin yanlış üretilmesi; motor kaynaklı sesletim hataları.
Akıcılık bozuklukları sınıfındadır; konuşma hızı, ritmi ve sürekliliği etkilenir.
Konuşamayanlara yönelik işaret veya teknoloji destekli iletişim sistemleri (ADİ/AAC).
Mezuniyet sonrası hayata hazırlık; iş, bağımsız yaşam ve toplum katılımı planlaması.
Sürece ailenin aktif katılımını sağlar; aile güçlendirme (empowerment) yaklaşımı temel alınır.
Gizlilik ve bireye saygı esastır; değerlendirme verileri sadece ilgili kişilerle paylaşılır.
Yardımcı teknolojilerle bağımsızlık; ekran okuyucu, göz izleme, iletişim cihazları gibi araçlar.
