İşitme yetersizliği; işitme duyusunun kısmen veya tamamen kaybedilmesi sonucu iletişim, dil gelişimi ve eğitim süreçlerinin olumsuz etkilenmesidir.
İşitme cihazıyla dahi işitme yoluyla konuşmayı anlamanın mümkün olmadığı ağır düzeyde işitme kaybı (genellikle 90 dB+).
Cihazla desteklendiğinde işitme yoluyla iletişim kurulabilen orta-ağır düzeyde işitme kaybı.
Sesin şiddetini ölçen birim. 0–25 dB: Normal; 26–40: Hafif; 41–55: Orta; 56–70: Orta-Ağır; 71–90: Ağır; 91+: Çok Ağır.
Sesin frekansını (incelik-kalınlık) ölçen birim. İnsan kulağı 20–20.000 Hz aralığında işitir; konuşma sesi 500–4.000 Hz arasındadır.
Dış veya orta kulak kaynaklı işitme kaybı. Sesi iletmede mekanik sorun vardır; tıbbi tedavi veya cihazla çoğunlukla düzeltilebilir.
İç kulak veya işitme siniri hasarından kaynaklanan kalıcı işitme kaybı. İşitme cihazı ve koklear implantla desteklenir.
Hem iletimsel hem sensörinöral bileşenin birlikte görüldüğü işitme kaybı türü.
Dil ediniminden önce ortaya çıkan kayıp (prelingual). Dil gelişimi açısından en kritik dönemde gerçekleşir.
Dil ediniminden sonra gelişen kayıp (postlingual). Konuşma ve dil becerileri kısmen kazanılmış olduğundan prognoz daha iyidir.
Yalnızca bir kulakta işitme kaybı; sesi lokalize etmek (nereden geldiğini bulmak) güçleşir.
Her iki kulakta işitme kaybı; dil ve iletişim üzerindeki etkisi tek taraflıya göre çok daha fazladır.
26–40 dB; fısıltı ve sessiz konuşmalar güçtür, sınıfta ön sıralarda oturma ve cihaz desteği önerilir.
41–55 dB; normal konuşmayı anlamak güçleşir; işitme cihazı ve özel eğitim desteği gereklidir.
71–90 dB; yüksek sesle konuşma bile zor anlaşılır; koklear implant ve yoğun iletişim eğitimi gerekir.
91 dB ve üzeri; yalnızca titreşim algılanabilir; işaret dili ve ADİ sistemleri birincil iletişim aracıdır.
Doğumdan sonra hastanede yapılan OAE veya ABR testi; erken tanı için kritik öneme sahiptir.
İç kulağın (koklea) sese verdiği akustik yanıtı ölçen hızlı tarama testi; yenidoğan taramasında kullanılır.
Beyin sapının sese verdiği elektriksel yanıtı ölçen nesnel test; bebek uyurken uygulanabilir.
Her frekansta işitme eşiğini belirleyen standart odyolojik test; sonuçlar odyogram üzerinde gösterilir.
Frekans (Hz) ve şiddet (dB) eksenlerinde işitme eşiklerini gösteren grafik; tanı ve cihaz uyumunda kullanılır.
Orta kulak basıncını ve kulak zarı hareketliliğini ölçer; orta kulak sorunlarını tespit eder.
Bireyin konuşmayı ne kadar anlayabildiğini ölçer; cihaz etkinliğini ve rehabilitasyon sürecini değerlendirmek için kullanılır.
Bebek ve küçük çocuklarda sese verilen davranışsal tepkilerin gözlemlenerek işitmenin değerlendirilmesi.
Sesi yükselterek kulağa ileten elektronik cihaz; hafif–ağır düzey kayıplarda kullanılır.
Sesi sinirsel uyarıya dönüştüren elektronik cihaz; iç kulağı devre dışı bırakarak işitme sinirini doğrudan uyarır.
Her iki kulakta ağır/çok ağır sensörinöral kayıp; işitme cihazından yeterli fayda sağlayamamak; sağlıklı koklea yapısı.
Öğretmenin sesini radyo frekansıyla doğrudan işitme cihazına ileten sistem; sınıf ortamındaki gürültüyü filtreler.
İlk 6 ay içinde tanı + cihaz + eğitim; dil gelişimi açısından kritik dönemin kaçırılmaması temel ilkedir.
Doğumsal işitme kayıplarının en sık sebebi; Connexin 26 gen mutasyonu en yaygın genetik nedendir.
Gebelik döneminde geçirilen enfeksiyon; doğumsal sensörinöral işitme kaybı ve diğer gelişimsel sorunlara yol açar.
Erken doğum ve yoğun bakım süreçleri; işitme yetersizliği risk faktörü olarak değerlendirilir.
Doğum sonrası kazanılan işitme kaybının en sık nedenlerinden biri; bakteri kokleayı hasar bırakarak geçer.
Uzun süreli yüksek gürültü maruziyeti sonucu oluşan kalıcı sensörinöral kayıp; 85 dB+ uzun süreli maruziyet tehlikelidir.
Belirli antibiyotikler (aminoglikozidler) ve kemoterapi ilaçları; iç kulakta hasara yol açarak işitme kaybı oluşturabilir.
Orta kulak iltihabı; çocuklarda iletimsel kayıbın en sık nedeni. Kronik vakalarda kalıcı kayba dönüşebilir.
İşitme kaybı + görme kaybının birlikte görüldüğü genetik sendrom; seyir giderek kötüleşir.
İşitme kaybına ek yetersizliklerin eşlik etmesi; eğitim planı daha kapsamlı multidisipliner yaklaşım gerektirir.
RAM'larda uzman kurulunca yapılır; öğrencinin eğitim ihtiyacını ve yerleştirme kararını belirler.
Günlük yaşamda işitmenin ne kadar işlevsel kullanıldığını değerlendiren gözlem ve ölçekler.
El, yüz ve vücut hareketlerine dayalı tam ve bağımsız bir dil sistemi; Türk İşaret Dili (TİD) ülkemizde kullanılır.
Türkiye'de sağır bireylerin kullandığı doğal işaret dili; kendine özgü dilbilgisi ve sözvarlığına sahiptir.
Konuşanın dudak hareketlerinden anlam çıkarma becerisi; işitme kaybı olan bireyler tarafından sıkça kullanılır.
Hem sözel hem işaret dilinin birlikte kullanıldığı yaklaşım; tüm iletişim kanalları eş zamanlı açık tutulur.
İşitme yetersizliği olan bireyin konuşma ve dinleme yoluyla iletişim kurmasını hedefleyen yaklaşım.
Yalnızca işitme duyusunu kullanarak (görsel ipuçları olmadan) dil ve konuşma geliştirmeyi hedefler.
İşaret dilini birinci dil, yazılı/sözlü dili ikinci dil olarak benimseyen yaklaşım; sağır kültürünü ön plana çıkarır.
Türkçe sözdizimini koruyarak TİD işaretleriyle konuşmak; doğal TİD'den farklıdır.
Sağır bireylerin oluşturduğu ortak dil, değer ve kimlik etrafında şekillenen sosyal topluluk.
İşitme kaybı nedeniyle sözcük dağarcığı, sözdizimi ve pragmatik becerilerin yaşıtlara göre geride kalması.
Söylenen ya da işaret edilen mesajı anlama becerisi; işitme kaybında erken dönemde en çok etkilenen alan.
Duygu ve düşünceleri sözel, yazılı veya işaret yoluyla aktarma becerisi.
Her harfin el şekliyle temsil edildiği sistem; özel isimler ve yabancı kelimeler için kullanılır.
İşitme yetersizliği olan bireylerin yazılı metin yoluyla iletişim kurması; teknoloji ile kolaylaşmıştır.
Nesneye ve kişiye dönüşümlü bakma; dil gelişimi için kritik erken dönem becerisi — işitme kaybında desteklenmesi gerekir.
Sesleri ayırt etme ve birleştirme becerisi; işitme kaybı olan çocuklarda okuma yazma gelişimini doğrudan etkiler.
İşitme kaybı olan çocuklarda kelime öğrenimi yavaş ilerler; görsel destek ve sistematik öğretim şarttır.
Sıra bekleme, göz teması, konuyu sürdürme gibi sosyal iletişim kuralları; işitme kaybında sistematik öğretim gerektirir.
Dil ve Konuşma Terapisti (DKT) tarafından yürütülür; artikülasyon, ses, dil ve iletişim becerilerini geliştirir.
Sesleri ve dil bilgisini zihinsel olarak depolama kapasitesi; işitme kaybı işitsel bellek gelişimini olumsuz etkiler.
En az kısıtlayıcı ortam ilkesi gereği işitme yetersizliği olan öğrencinin genel eğitim sınıfında akranlarıyla eğitim alması.
Yalnızca işitme yetersizliği olan öğrencilere hizmet veren özel eğitim okulu; uzman kadro ve özel ortam sunar.
Sınıftaki yankı ve gürültüyü azaltmak için yapılan fiziksel düzenlemeler; halı, ses yutan malzeme, küçük sınıf boyutu.
İşitme cihazlı öğrenci öğretmene yakın, ışık yüzüne gelecek şekilde oturtulmalı; dudak okuma kolaylaşır.
Resim, şema, yazılı metin ve video altyazısı gibi görsel materyaller; işitme kaybı olan öğrencilerde öğrenmeyi destekler.
İşitme yetersizliği olan öğrenci için özel hazırlanan yazılı eğitim planı; iletişim hedefleri mutlaka yer alır.
Kaynaştırma öğrencisine bireysel destek verilen ortam; haftalık ders saatinin en fazla %40'ında kullanılabilir.
Öğretmen konuşurken her zaman öğrenciye yönelik durmalı; tahtaya yazarken konuşmaktan kaçınılmalı.
Anlaşılmayan ifadeler yeniden farklı kelimelerle açıklanmalı; aynı cümleyi yüksek sesle tekrar etmek yeterli değildir.
Dudak okuma + not tutma aynı anda zordur; sınıf notu tutanı veya yazıcı desteği sağlanmalıdır.
Video ve ses materyallerine yazılı altyazı eklenmesi; dijital erişilebilirliğin temel gerekliliklerindendir.
Ek süre, yazılı yönerge, gürültüsüz ortam gibi sınav koşullarının bireysel ihtiyaca göre düzenlenmesi.
İşaret dili kullanan öğrenci için sınıfta eğitim tercümanı bulunması önemli bir destek hizmetidir.
İşitme kaybı olan öğrenciler için konuşma hızını yavaşlatmak ve açık ifade kullanmak kritik öğretim becerisidir.
Sözel bilgiyi hem işitsel hem görsel kanallarla birlikte sunmak; işleme ve hatırlama güçlendirir.
İşitme kaybı sosyal izolasyon riskini artırır; akran etkileşimi ve sosyal beceri hedefleri BEP'e mutlaka eklenmeli.
İşitme kaybı olan öğrencilere görsel-fonolojik stratejilerle okuma-yazma öğretilmesi; bütüncül sözcük ve işaret desteği.
Matematik dilinin kavranması; somut materyal, görsel temsil ve yazılı yönerge kullanımı öğrenmeyi destekler.
İşitme cihazı, FM sistemi, titreşimli uyarıcılar, görüntülü iletişim uygulamaları bağımsızlığı artırır.
Ailenin iletişim stratejilerini öğrenmesi ve ev ortamında uygulaması; erken müdahalenin olmazsa olmaz bileşenidir.
Özel eğitim hizmetlerini düzenleyen temel yasal belge; BEP zorunluluğu ve yerleştirme ilkeleri bu KHK'da yer alır.
BEP hazırlama, tanılama ve yerleştirme süreçlerini detaylı olarak düzenleyen MEB yönetmeliği.
Eğitsel tanılama yaparak öğrencinin yerleştirme ve BEP ihtiyacını belirleyen resmi kurum.
Öğrencinin akranlarıyla en fazla bir arada olabileceği ortam öncelikli tercih edilmeli; tam zamanlı kaynaştırma ilk seçenektir.
Koklear implant veya cihaz sonrası konuşma ve dil becerilerini geliştirmeye yönelik yoğun terapi süreci.
Kalan işitme kalıntısını en etkin şekilde kullanmayı öğretme; ses farkındalığından konuşma ayırt etmeye uzanır.
TİD'in sistematik biçimde öğretilmesi; öğretmen, aile ve çevrenin de öğrenmesi iletişimi güçlendirir.
İşitme kaybını değerlendiren ve cihaz uyumunu yapan uzman; ekip çalışmasının temel üyelerinden biridir.
İşitme kaybının tıbbi tanı ve tedavisini gerçekleştiren hekim; ekip yaklaşımının tıbbi ayağını oluşturur.
Dil, konuşma ve iletişim becerilerini değerlendiren ve geliştiren uzman; Kİ sonrası rehabilitasyonda kritik rol oynar.
İşitme kaybının psikolojik ve duygusal etkilerini değerlendiren ve destekleyen uzman.
Mezuniyet sonrası bağımsız yaşam, iş ve toplum katılımı hedeflerini içeren BEP bileşeni.
İşiten akranların işitme yetersizliği olan öğrenciyle bilinçli etkileşim kurması; sosyal entegrasyonu güçlendirir.
Değerlendirme ve eğitim bilgileri gizli tutulmalı; yalnızca yetkili kişilerle paylaşılmalıdır.
Her türlü değerlendirme ve müdahale öncesinde ailenin yazılı onayının alınması yasal ve etik zorunluluktur.
Titreşimli uyarıcılar, görüntülü telefon, ses tanıma yazılımları gibi bağımsızlığı artıran teknolojik araçlar.
Bireyin kendini sağır kültürünün bir üyesi olarak tanımlaması; kimlik gelişimi desteklenmelidir.
0–6 yaş işitme yetersizliği olan çocuklar için ev temelli veya merkez temelli erken müdahale programları.
Müdahalenin aile ve toplum tarafından anlamlı ve kabul edilebilir bulunması; eğitim programının temel ölçütü.
Odyolog, KBB, DKT, özel eğitim öğretmeni, psikolog ve aile; ekip yaklaşımı en iyi sonucu sağlar.
